چاپ روز

مجتمع تخصصی چاپ دیجیتال
×

انواع قطع کتاب

15 دی 98
16 0
انواع قطع کتاب

در سال‌های آغازین پیدایش صنعت چاپ، قطع کتاب رایج برای کتاب‌های چاپی همانند اندازه نسخه‌های خطی بود. رفته رفته، ناشرین و کاتبین دریافتند که استفاده از اندازه‌های مختلف موجب بهبود کارایی و کاربردپذیری بهتر کتاب می‌شود.

به زبان بسیار ساده، اندازه طول و عرض کتاب را قطع کتاب می‌گوییم. حتماً شما هم کتاب‌هایی با قطع‌های مختلف و کوچک و بزرگ را در کتابخانه خود دارید. اما چگونه باید قطع مناسب را برای چاپ کتاب خود انتخاب کنیم؟

 

انواع قطع کتاب در ایران

قطع وزیری

با ۳ بار تا کردن پی در پی کاغذ ۷۰ در ۵۰ سانتیمتر به اندازه تقریبی قطع وزیری می رسید که البته پس از پروسه چاپ برش داده می شود. در حال حاضر مرسومترین قطع برای کتاب در ایران اندازه قطع وزیری است. از این قطع بیشتر در نشر کتابهای علمی و دانشگاهی استفاده می شود.

سایز رقعی

با سه مرتبه تا کردن کاغذ ۶۰ در ۴۵ به ابعادی میرسیم که پس از برش برای قطع رقعی مناسب است. سایز رقعی نیز برای کتابهای عمومی تر از قبیل رمان و داستان کاربرد فراوان دارد.

اندازه کتاب قطع رحلی

زمانی که کاغذ ۴۵ در ۶۰ را دو مرتبه متوالی تا کنیم، پس از برش به اندازه کتاب قطع رحلی می رسیم. در صفحه بندی و چاپ مجلات، برخی از کتابهای کمک آموزشی و کتابهای نفیس و پایان نامه های و رسالهای دکترا از اندازه کتاب قطع رحلی استفاده می شود.

قطع جیبی

با ۴ بار متوالی تا کردن کاغذ  ۵۰ در ۷۰ و کاغذ ۶۰ در ۴۵ و برش حاشیه های آن به ترتیب به قطع جیبی بزرگ و قطع جیبی کوچک به ابعادهای به ترتیب ۱۱٫۵ در  ۱۶٫۵ و همچنین ۱۱٫۵ در ۱۵ میرسیم. قطع جیبی و قطع پالتویی در جایگاه های بعدی مرسومترین ابعاد کتاب قرار دارند.

قطع خشتی

می توان کاغذ قطع ۴۵ در ۶۰ را به صورتی تا کرد که به شش قسمت ۲۰ در ۲۰ سانتی متری تقسیم شود که قطع خشتی بزرگ می رسیم. به همان صورت اگر کاغذ ۵۰ در ۷۰ هم باشد به اندازه ۲۳ در ۲۳ میرسیم که این ابعاد هم برای قطع کتاب خشتی بزرگ استاندارد است. از قطع خشتی که به صورت مربعی است اغلب برای کتابهای هنری، کودکان و طراحی کاتالوگ استفاده می شود.

بازوبندی

۲×۳ سانتیمتر، بیشتر برای کتاب‌های دعا یا سوره‌ها و آیات قرآنی که در ابعاد بسیار کوچک تهیه می‌شد و با نخ یا چرم به بازو می‌بستند.

بغلی

این قطع که معادل قطع جیبی بزرگ در روزگار ماست، دارای طول و عرض تقریبی ۷×۵ سانتی‌متر بوده‌است.

بیاض یا بیاضی

از جانب طول آن باز و بسته می‌شده و شیرازه‌بندی آن از طرف عرضِ اوراق بوده که درمیان نسخه‌نویسان و کتاب‌سازان به بیاض شهرت داشته‌است. قطع بیاضی منسوب است و مخصوص به بیاض‌ها که بیشتر کتب ادعیه، زیارات و مجموعه‌های ادبی (که به خواستِ اشخاص فراهم می‌آمده) به هیئت مذکور صحافی و جلد می‌شده‌است.

جانمازی

با ابعاد ۷×۱۲ سانتیمتر که معمولاً برای قرآن و کتاب‌های دعا به‌کار می‌رفته‌است.\

سلطانی یا تیموری

با ابعاد ۳۰×۴۰ سانتیمتر. بیشتر نسخه‌های نفیسی را که برای شاهان و شاهزادگان در دورهٔ تیموریان (۷۷۱–۹۱۱ق)، استنساخ می‌شد، در این قطع می‌ساختند. نمونهٔ مشهور آن شاهنامهٔ بایسنقری موجود در کاخ گلستان تهران است که ابعاد تقریبیِ آن همین اندازه است. این قطع در اواخر عصر مغولان و اوایل عهد تیموریان، برای کتاب‌های خطی در ایران رواج یافت که به این جهت آن را قطع تیموری نیز می‌گویند. طول و عرض تقریبیِ آن ۴۰×۳۰ سانتیمتر است.

طومار

اتصال اوراق کتاب به‌گونه‌ای که به‌شکل لوله درآید. معمولاً در تهیهٔ طومارها از کاغذهایی با عرضِ کم استفاده می‌شد؛ هرچند که طول آنها بسیار متغیر بوده‌است. برای نگهداری طومار، اغلب محفظه‌ای به همان شکل می‌ساختند.

نیم‌ربعی

با ابعاد ۱۰×۱۸ یا ۹×۱۷ سانتیمتر.

نیم‌ورقی

۲۲×۳۴ سانتیمتر که در ابعاد دیگری هم وجود دارد.

نظر دهید...